Kiedy przewoźnik może zatrzymać przesyłkę na poczet zapłaty należności?

Wyobraź sobie taką sytuację. Świadczysz usługi przewozowe dla nadawcy (bez znaczenia jest czy nadawca jest np. firmą produkcyjną czy firmą spedycyjną, dla której świadczysz usługi na zasadzie podwykonawstwa). Wykonujesz jeden, drugi, trzeci przewóz – wystawiasz faktury, po czym mija termin zapłaty faktur, a pieniędzy nadal nie masz na koncie.

Wpadasz więc na pomysł, iż przy następnym zleceniu zatrzymasz towar na poczet Twojego wynagrodzenia. Uśmiechasz się do siebie w podziwie, że padłeś na tak świetny pomysł. Czy aby na pewno ten pomysł jest taki świetny?

Prawo zatrzymania przesyłki na gruncie prawa przewozowego.

Zgodnie z art. 57 ust. 1 ustawy prawo przewozowe  przewoźnikowi przysługuje prawo zastawu na przesyłce w celu zabezpieczenia roszczeń wynikających z umowy przewozu, z wyjątkiem przesyłek organów władzy i administracji państwowej oraz organów wymiaru sprawiedliwości i ścigania.

Czy powyższy zapis oznacza, iż przypadku, gdy kontrahent zalega z zapłatą za poprzednie usługi można zatrzymać przesyłkę?

Otóż nie.

Prawo zastawu obejmuje wyłącznie roszczenia wynikające z danej konkretnej umowy przewozu, a nie innych umów, które zostały zawarte w przeszłości czy też przyszłych roszczeń. Nie jest więc możliwe powstanie prawa zastawu na przesyłce, w sytuacji gdy zmierzamy do zabezpieczenia roszczeń z tytułu innych umów przewozu.

Tak więc, możliwe jest zatrzymanie przesyłki wyłącznie w sytuacji, gdy chcemy zabezpieczyć roszczenia wynikające z danej konkretnej umowy przewozu. W mojej ocenie, dla skuteczności powstania zastawu w takiej sytuacji konieczne będzie wykazanie, iż roszczenia z danej umowy rzeczywiście są zagrożone. Pamiętać należy, iż w takiej sytuacji, przy spełnieniu opisanych powyżej przesłanek, przewoźnik może wykonywać prawa zastawcy, a więc między innymi sprzedać przesyłkę i z uzyskanej ceny zaspokoić swoje należności.

Czy istnieje ustawowe prawo zastawu na przesyłce w przypadku przewozu na gruncie Konwencji CMR?

Spotkałam się ostatnio z poglądem, iż prawo zatrzymania przesyłki nie jest uregulowane na gruncie Konwencji CMR, w związku z czym należy stosować przepisy praw przewozowego (zgodnie z przepisem art. 1 ust. 3 prawa przewozowego jako do sprawy nieuregulowanej w Konwencji).

Zgodnie z innym poglądem (który podzielam) prawo zatrzymania przesyłki należy wywieść z art. 13 Konwencji CMR, zgodnie z którym po przybyciu towaru do miejsca przewidzianego dla jego wydania, odbiorca ma prawo żądać od przewoźnika wydania za pokwitowaniem drugiego egzemplarza listu przewozowego oraz towaru. Jeżeli stwierdzono zaginięcie towaru lub jeżeli towar nie przybył po upływie terminu przewidzianego w artykule 19, odbiorca może w imieniu własnym dochodzić wobec przewoźnika praw wynikających z umowy przewozu. Jeżeli odbiorca, który korzysta z praw, jakie mu przysługują w myśl ustępu 1 niniejszego artykułu, obowiązany jest zapłacić kwotę należności wynikającą z listu przewozowego. W przypadku sporu w tym przedmiocie przewoźnik obowiązany jest dostarczyć towar tylko wówczas, gdy odbiorca udzieli mu zabezpieczenia.

Powyższa regulacja nie jest regulacją odpowiadającą regulacji art. 57 prawa przewozowego, a więc ustawowego prawa zastawu na przesyłce. Jest to regulacja samodzielna, przewidziana przepisami Konwencji CMR i znajdująca zastosowanie wyłącznie do międzynarodowych przewozów drogowych towarów podlegających regulacji CMR.

Zgodnie z postanowieniami Konwencji odbiorca jest uprawniony do żądania wydania przez przewoźnika towaru lub drugiego egzemplarza listu przewozowego po przybyciu towaru do miejsca przeznaczenia, jak również do dochodzenia roszczeń powstałych na skutek zaginięcia lub opóźniania dostawy, jednakże warunkiem skorzystania z tych uprawnień jest zapłata należności wynikających z listu przewozowego.

W doktrynie zauważa się, iż instytucja ta będzie rzadko stosowana, gdyż bardzo rzadko spotyka się listy przewozowe CMR, do których strony wpisują kwotę należności wynikającą z listu przewozowego (fracht, oraz koszty dodatkowe związane ze sprawdzeniem lub przeładunkiem przesyłki).

Pamiętać należy, iż w przypadku zatrzymania przesyłki przez przewoźnika w oparciu o przepis art. 13 ust. 2 Konwencji CMR nie będzie on uprawniony do skorzystania z uprawnień zastawcy, które przewiduje prawo przewozowe.

Jednakże podobnie jak w przypadku przewozów krajowych, przewoźnikowi nie przysługuje uprawnienie do zatrzymania przesyłki w związku z istniejącymi wierzytelnościami związanymi z innymi umowami przewozu.

Jak wyglądają uprawnienia spedytora?

Odmiennie od powyższych regulacji kształtują się uprawnienia spedytora względem jego kontrahentów pozostających w zwłoce z zapłatą należności.

Zgodnie z treścią art. 802 kodeksu cywilnego spedytorowi przysługuje prawo zastawu na przesyłce, dopóki przesyłka znajduje się u niego lub u osoby, która ją dzierży w jego imieniu, albo dopóki spedytor może nią rozporządzać za pomocą dokumentów, a które zabezpiecza roszczenie spedytora o przewoźne oraz roszczeń o prowizję, o zwrot wydatków i innych należności wynikłych ze zleceń spedycyjnych, jak również dla zabezpieczenia takich roszczeń przysługujących poprzednim spedytorom i przewoźnikom. W przypadku więc, gdy nie jesteś wyłącznie przewoźnikiem, lecz również spedytorem możesz wykonać ustawowe prawo zastawu na przesyłce, również celem zabezpieczenia innych roszczeń, w tym zaległych płatności.

Pamiętaj jednak, że samo przyjęcie „zlecenia spedycyjnego”  nie czyni z Ciebie spedytora (o czym pisałam szerzej w jednym z wcześniejszych wpisów)

Może być dla Ciebie przydatny

jeden z moich wpisów dotyczący kar umownych z tytułu opóźnienia w dostarczeniu dokumentów przewozowych… Jeżeli masz ochotę możesz go pobrać w formacie pdf, wydrukować , przekazać kontrahentom lub partnerom. Może pomoże Ci on wywalczyć należne Ci wynagrodzenie?

pobierz