Pani adwokat, czy w transporcie możliwy jest arbitraż?

Dwa tygodnie temu razem z moimi partnerami z kancelarii adwokackiej, w której jestem wspólnikiem[1] opublikowaliśmy, krótki przewodnik po alternatywnych metodach rozwiązywania sporów. Link do tej publikacji otrzymał każdy z naszych klientów Kancelarii, wysłałam go również subskrybentom mojego newslettera „Adwokat w Transporcie”. Od jednej z osób czytających mój newsletter otrzymałam pytanie będące jednocześnie tematem niniejszego wpisu.

No właśnie, czy w transporcie możliwy jest arbitraż?

Poniżej postaram się omówić dopuszczalność zawarcia umowy arbitrażowej w umowie przewozu poddanej regulacji prawa przewozowego, Konwencji CMR i Konwencji COTIF.

Arbitraż na gruncie prawa przewozowego

Ustawa prawo przewozowe, odmiennie niż Konwencja o umowie międzynarodowego drogowego przewozu towarów (CMR) (o czym poniżej), nie reguluje kwestii jurysdykcyjnych w zakresie właściwości sądów, które mają rozstrzygać sprawę pomiędzy stronami.

Przy założeniu, iż sądem właściwym do rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej umowy przewozu regulowanej przepisami prawo przewozowe będzie sąd polski, wtedy do postępowania sądowego znajdą zastosowanie polskie przepisy regulujące postępowanie sądowe, a więc przepisy kodeksu postępowania cywilnego[2]. Na gruncie tych przepisów, sprawa cywilna, a wiec również sprawa z umowy przewozu, może zostać poddana pod rozstrzygnięcie sądowi arbitrażowemu.

Poddanie sporu pod rozstrzygniecie sądu arbitrażowego wymaga konsensusu stron, a więc umowy. Taka umowa nazywana jest zapisem na sąd polubowny (lub klauzulą arbitrażową)

Zapis na sąd polubowny może być zawarty bądź w odrębnym dokumencie lub stanowić część zawieranej umowy przewozu.

Poddanie sporu może dotyczyć sporów hipotetycznych, a wiec wynikających na przykład z podpisywanej umowy (wtedy poddajemy rozstrzygnięciu wszystkie spory powstałe z określonego stosunku prawnego – w tym wypadku umowy przewozu) lub sporów już zaistniałych (na przykład sporu o odszkodowanie za uszkodzenie przesyłki).

Przepisy k.p.c. wymagają, aby zapis na sąd polubowny został sporządzony na piśmie.

Warto wiedzieć, że wymaganie dotyczące formy zapisu na sąd polubowny jest spełnione także wtedy, gdy zapis zamieszczony został w wymienionych między stronami pismach lub oświadczeniach złożonych za pomocą środków porozumiewania się na odległość, które pozwalają utrwalić ich treść. Powołanie się w umowie na dokument zawierający postanowienie o poddaniu sporu pod rozstrzygnięcie sądu polubownego spełnia wymagania dotyczące formy zapisu na sąd polubowny, jeżeli umowa ta jest sporządzona na piśmie, a to powołanie się jest tego rodzaju, że czyni zapis częścią składową umowy.

Warto pamiętać, że strony poddając rozstrzygnięcie sądu polubownego (arbitrażowego) mają wpływ na kształt toczącego się postępowania oraz sposobu procedowania na sąd polubowny ( o tym więcej we wspomnianej powyżej publikacji: Sąd Powszechny a alternatywne metody rozstrzygania sporów).

Decydując się na sąd polubowny warto pamiętać, że sąd arbitrażowy może okazać się droższym rozwiązaniem niż sąd powszechny i z pewnością nie każda sprawa z zakresu prawa przewozowego wymaga tej formy postępowania. Niewątpliwie warto pamiętać o arbitrażu w przypadku umów lub sporów już powstałych wymagających znacznego zaangażowania i profesjonalizmu, jednym słowem takich spraw, które warto poddać pod rozstrzygnięcie wybranych przez siebie specjalistów z zakresu prawa transportowego.

Arbitraż na gruncie Konwencji CMR.

Z Konwencją CMR sprawa ma się o tyle inaczej, iż Konwencja o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów zawiera własne rozstrzygnięcia co do właściwości sądów, które mogą rozpatrywać sprawy, dla których prawem właściwym jest Konwencja. Artykuł 31 Konwencji w sposób szczegółowy określa właściwość sądów w sprawach przewozów międzynarodowych, a artykuł 39 reguluje właściwość sądów w przypadku roszczeń regresowych pomiędzy przewoźnikami sukcesywnymi[3].

Natomiast zgodnie z art. 33 Konwencji CMR umowa przewozu może zawierać klauzulę przyznającą właściwość trybunałowi arbitrażowemu pod warunkiem, aby klauzula ta przewidywała, że trybunał arbitrażowy stosować będzie niniejszą Konwencję.

Sprawa wydaje się oczywista, arbitraż w międzynarodowym przewozie drogowym towarów jest dopuszczalny jako metoda rozstrzygania sporów, warto jednak poddając spór pod arbitraż pamiętać o zachowaniu wszystkich określonych w klauzuli arbitrażowej wymogów, tak aby w przypadku poddania sporu pod arbitraż nie spotkać się z zarzutem bezwzględnej nieważności klauzuli arbitrażowej.

Po pierwsze, zgodnie z art. 33 Konwencji CMR klauzula arbitrażowa powinna zostać zawarta w umowie przewozu. Zgodnie z poglądami doktryny, ów wymóg należy rozumieć szeroko i poddanie sporu pod rozstrzygniecie sądu arbitrażowego może nastąpić we wszystkich formach przytoczonych przeze mnie powyżej zgodnie z regulacją art. 1162 k.p.c.

W mojej ocenie nie ma przeszkód, by klauzula arbitrażowa znajdowała się w treści zlecenia przewozowego lub w treści listu przewozowego CMR, bądź też zawarta została w wymienianej przez strony korespondencji.

Tym co istotne w przypadku klauzuli arbitrażowej poddającej spór ze stosunku prawnego podlegającego uregulowaniom Konwencji jest to, aby strony wyraźnie przewidziały w treści klauzuli, iż sąd arbitrażowy zobowiązany jest do stosowania przepisów Konwencji CMR.

Poddanie sporu pod arbitraż na gruncie konwencji COTIF

Wskazać należy, iż brak jest analogicznego do artykułu 33 Konwencji CMR zapisu w Konwencji o międzynarodowym przewozie kolejami (COTIF), sporządzonej w Bernie dnia 9 maja 1980 roku [4]

Załącznik B do Konwencji, czyli tzw. Przepisy ujednolicone o umowie międzynarodowego przewozu towarów kolejami (CIM) reguluje wyłącznie kwestie jurysdykcji sądów powszechnych, wskazując w ust. 1 art. 46 CIM, iż strony mogą we wspólnym porozumieniu ustalić właściwość sądów rozstrzygających spory ze stosunków prawnych podlegających regulacji CIM.

W mojej ocenie powyższe oznacza, iż strony mogą nie tylko wybrać dowolny sąd powszechny dla rozpatrywania ich sporów, lecz również wyłączyć jurysdykcję sądów powszechnych w ich sprawie i oddać sprawę jurysdykcji sądów arbitrażowych zgodnie z zasadami omówionymi powyżej (poprzez zawarcie w umowie przewozu stosownej klauzuli arbitrażowej)

W razie jakichkolwiek wątpliwości związanych z arbitrażem zapraszam do lektury naszego poradnika Arbitraż a alternatywne metody rozstrzygania sporów.

Sąd powszechny a alternatywne metody rozstrzygania sporów

[1] Więcej na temat tego, gdzie wykonuję zawód adwokata możesz dowiedzieć się tutaj: www.jzplegal.com

[2] Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tekst jednolity: Dz. U. 2014 r. poz. 101 ze zm.)

[3] Myślę, że warto w tej sprawie pokusić się o kolejny wpis

[4] (tekst jednolity: Dz. U. 2007 r. Nr 100 poz. 674)